Zzp-inzet en schijnzelfstandigheid: hoe blijf je flexibel

Flexibele inzet van professionals is voor veel organisaties binnen Non-profit & Overheid onmisbaar. Voor een tijdelijk project, specifieke expertise, een veranderopgave of extra capaciteit kan een externe professional precies bieden wat op dat moment nodig is. Tegelijkertijd is er meer aandacht gekomen voor de manier waarop zzp’ers worden ingezet. Sinds 2025 wordt weer volledig gehandhaafd op schijnzelfstandigheid.

Dat betekent niet dat organisaties geen zelfstandigen meer kunnen inhuren. Wel is het belangrijker geworden om vooraf goed te beoordelen of de opdracht daadwerkelijk past bij werken als zelfstandige en om ook tijdens de opdracht te blijven kijken naar de manier waarop wordt samengewerkt.

Bij schijnzelfstandigheid werkt iemand formeel als zelfstandig ondernemer, terwijl de arbeidsrelatie in de praktijk meer kenmerken heeft van loondienst.

Daarbij wordt niet naar één afzonderlijk criterium gekeken. Het totaalbeeld telt. Denk bijvoorbeeld aan de vrijheid waarmee de professional het werk uitvoert, de mate van aansturing, de positie binnen de organisatie, het ondernemersrisico en de manier waarop de professional zich als ondernemer in de markt beweegt.

Een opdracht van meerdere maanden is dus niet automatisch een probleem. En ook het inhuren van specialistische kennis blijft goed mogelijk. Cruciaal is dat de inhoud, afspraken én dagelijkse uitvoering van de opdracht passen bij zelfstandig ondernemerschap. Dat vraagt meer aandacht aan de voorkant.

Een veelgemaakte denkfout is om eerst te besluiten dat een organisatie “een zzp’er nodig heeft” en vervolgens de opdracht daarbij passend te proberen te maken. Draai het liever om. Kijk eerst naar het werk dat moet worden gedaan. Gaat het om een duidelijk omschreven resultaat of project waarbij een ervaren professional zelfstandig bepaalt hoe dat resultaat wordt bereikt? Dan kan zzp-inzet goed passend zijn.

Gaat het eigenlijk om tijdelijke invulling van een reguliere functie, waarbij iemand onderdeel wordt van het team, volgens interne werkwijzen werkt en inhoudelijk wordt aangestuurd? Dan kan een andere vorm van inzet, zoals detachering, logischer zijn.

Zo wordt compliance geen beperking van je flexibiliteit, maar onderdeel van de keuze voor de juiste vorm van flexibiliteit.

Een goede overeenkomst is belangrijk, maar uiteindelijk telt vooral hoe er in de praktijk wordt gewerkt.

Daarom is het verstandig om vooraf duidelijke afspraken te maken over onder andere de opdracht, verantwoordelijkheden, zelfstandigheid in de uitvoering, planning, resultaat en aansturing. Vervolgens moet de praktijk ook daadwerkelijk bij die afspraken aansluiten.

Bij Exactpi gebruiken we daarom bij zzp-opdrachten een uitgebreide DBA-checklist. Daarmee kijken we samen met opdrachtgever en professional naar de kenmerken van de opdracht en de manier waarop deze wordt uitgevoerd. Niet om iedere opdracht koste wat kost in een zzp-constructie te passen, maar juist om vooraf bewust de juiste keuze te maken. En die keuze kan per situatie verschillen.

De veranderende aandacht voor arbeidsrelaties betekent dan ook niet dat organisaties afscheid moeten nemen van flexibele inzet. Wel wordt het belangrijker om over meerdere vormen van inzet te beschikken.

Voor een afgebakende specialistische opdracht met veel zelfstandigheid kan een zzp-professional uitstekend passen. Is er meer behoefte aan operationele aansturing, inbedding in het team of tijdelijke vervanging binnen een bestaande functie, dan kan detachering een passend alternatief zijn.

Voor organisaties binnen overheid en non-profit, waar capaciteit en specialistische kennis vaak snel nodig zijn, biedt juist die combinatie ruimte. Je behoudt flexibiliteit, maar kiest per opdracht voor de constructie die past bij het werk.

De discussie over schijnzelfstandigheid hoeft dus niet te leiden tot minder externe inhuur. Wel tot betere vragen aan het begin van iedere opdracht.

• Wat moet er worden bereikt?
• Hoe zelfstandig kan deze professional werken?
• Hoe ziet de aansturing eruit?
• En welke contractvorm sluit daar het beste bij aan?

Wie die vragen vooraf beantwoordt, verkleint niet alleen risico’s. Het vergroot ook de kans dat opdrachtgever en professional vanaf het begin weten wat ze van elkaar kunnen verwachten.